Mấy hôm nay có 1 cái trend tranh cãi trên MXH về vấn đề làm chủ với làm thuê. Bên làm chủ nói bên làm thuê là hèn, không dấn thân. Bên làm thuê dĩ nhiên cũng có ý kiến ngược lại, cho là bên làm chủ viễn vong, thả mồi bắt bóng, rồi có ngày mang nợ.
Có lẻ vì tôi là đồng sáng lập của Group QTvKN với 47K thành viên, hoặc là vì tôi có nhiều kinh nghiệm: 16 năm làm thuê “hiển hách” và 10 năm làm chủ “lên voi xuống chó” nên tôi nhận được nhiều inbox liên quan đến vấn đề này. Đó cũng là lý do của bài viết này.
ĐÂU CHỈ LÀM CHỦ MỚI DẤN THÂN! LÀM THUÊ VẪN CÓ THỂ DẤN THÂN.
Một số ý kiến của bên làm chủ nói bên làm thuê không dấn thân. Theo tôi, nói như vậy là cực đoan, không đúng. Thật ra vẫn có nhiều cơ hội để người làm thuê chuyên nghiệp dấn thân.
Nếu chúng ta làm ở những vị trí vừa phải, không quá cao, không bị trên soi, không bị dưới nhìn thì chúng ta có quyền lựa chọn không dấn thân. Ngày đi làm 8 tiếng, cuối tháng lãnh lương đều đặn. Khi đó chúng ta thăng tiến theo thời gian chứ không thăng tiến đột phá theo kết quả công việc. Cùng với sự ổn định đó, chúng ta ngừng trăn trở, ngừng sáng tạo, từ từ chết dần mòn và trở thành chuyên viên/quản lý ổn định và một Zombie vật vờ.
Nhưng người làm thuê cũng có quyền dấn thân khi thể hiện tinh thần “đi thêm 1 dặm nữa”, nhận những những vị trí quan trọng, then chốt, hoặc nhận lãnh trách nhiệm cao, trên soi, dưới quan sát. Khi ở những vị trí bánh răng này, chúng ta phải liên tục dấn thân, hầu như không thể dừng được vì khi dừng dấn thân, chúng ta sẽ trở thành một chỗ tắc, một vật cản của tổ chức.
Làm chủ doanh nghiệp đúng với chữ entrepreneur – doanh nhân, tiên phong, xông pha – thì hầu như không có lựa chọn mà phải luôn dấn thân và phải chấp nhận mức độ rủi ro đã dự đoán trước (calculated risk).
Tuy vậy, có những ông chủ hài lòng với những gì mình có và vì thế dừng dấn thân. Có những ông chủ sợ rủi ro, không dám mở rộng doanh nghiệp, không dám tấn tới khi thời cơ đến. Đó là những doanh nhân “bắt đắc dĩ”. Họ là ông chủ nhưng lại có tâm thế của người làm thuê ổn định chứ không phải là tâm thế dấn thân của người doanh nhân.
Ngược lại, có những bạn trẻ dấn thân khởi nghiệp mà không quan tâm mình đã có gì trong tay. Họ quan niệm cứ làm, cứ vấp ngã rồi học hỏi, rồi lại làm. Gọi đó là dấn thân đam mê cũng được mà dấn thân liều lĩnh cũng được.
LÀM CHỦ KHÓ HAY LÀM THUÊ KHÓ.
Như đã nói bên trên, để là người làm thuê làng nhàng, không dấn thân thì quá dễ dàng, hình như ai cũng làm được.
Còn để thành người làm thuê dấn thân và thành công thì cũng không phải dễ dàng, nếu không muốn nói là khá khó. Nó đòi hỏi chúng ta phải có năng lực giỏi, phải tận tụy, phải xông pha để hoàn thành công việc. Nhưng vẫn chưa đủ, để thành công, người làm thuê cấp cao còn phải biết cách báo cáo thành quả của mình. Biết cách đòi hỏi thêm trách nhiệm. Và biết né những trò chơi chính trị. Tóm lại, ngoài trí thông minh bình thường, người làm thuê phải thông minh cảm xúc với sếp, đồng nghiệp, và cao hơn nữa là phải thông minh chính trị để có thể tồn tại và phát triển trong các tổ chức lớn.
Khởi nghiệp và làm chủ doanh nghiệp thành công thì còn khó hơn nữa. Số người khởi nghiệp theo phong trào thì nhiều nhưng số người thực tế khởi nghiệp và tồn tại sau 1 năm, 3 năm thì rất nhỏ.
Có những yếu tố cơ bản quyết định cho việc thành công cho việc khởi nghiệp: Ý tưởng có thị trường, đam mê, vốn, kinh nghiệm làm việc, kiến thức, quản trị, mối quan hệ, team. Đợi có đủ hết các yếu tố để khởi nghiệp, chắc là chúng ta đã già và đã hết mong muốn khởi nghiệp. Nhưng nếu cái gì cũng thiếu, nhất là thiếu cái “ý tưởng có thị trường” thì gần như chúng ta cầm chắc phần bại trong tay.
Làm thuê thì được công ty hỗ trợ, được cung cấp nguồn lực, và được đào tạo. Khởi nghiệp thì luôn luôn thiếu hụt các nguồn lực, các yếu tố cần thiết. Ngay cả những kiến thức quản trị cơ bản, cũng không có sếp hay ai dạy. Người khởi nghiệp cứ phải tự học, tự mày mò, tự trả giá. Người khởi nghiệp luôn bị “cô đơn”. Vì thế khởi nghiệp và trở thành chủ doanh nghiệp luôn dấn thân không phải dành cho tất cả mọi người. Nó chỉ dành cho những người đam mê, lì lợm, có ý chí cao và tài năng.
CÂU CHUYỆN VỀ BA LÁ THƯ DÀNH CHO CEO.
Câu chuyện kể rằng một CEO mới nhận nhiệm vụ được CEO nhiệm kỳ trước đón tiếp nồng nhiệt và đưa cho 3 lá thư. “Chào mừng anh đến với vị trí CEO của doanh nghiệp. Đây là 3 lá thư tôi dành cho anh. Nếu tình hình kinh doanh tốt thì tôi chúc mừng anh. Còn nếu như tình hình kinh doanh không được tốt như kế hoạch thì anh mở các lá thư này. Ba tháng mở 1 lá nhé”.
Ba tháng sau, tình hình kinh doanh không tốt. Tân CEO mở lá thư thứ nhất do cựu CEO để lại “Anh hãy đổ tất các lỗi cho tôi”. Người CEO mới nhận nhiệm sở trình bày với HĐQT: “Tình hình kinh doanh chưa tốt là do người CEO trước đã để lại những hậu quả quá tệ. Tôi cần thời gian để sửa lại”.
Sáu tháng sau, tình hình kinh doanh còn tệ hơn. Người CEO mở lá thư thứ hai “Anh hãy nói các chiến lược do anh vạch ra đang bắt đầu phát huy hiệu quả”. Anh CEO trình bày với HĐQT “Các anh chị yên tâm, tình hình sẽ tốt hơn, vì các chiến lược do tôi áp dụng sẽ bắt đầu phát huy hiệu quả”.
Chín tháng sau, tình hình kinh doanh không gì tiến triển. Người CEO mở lá thư thứ ba “Chia buồn cùng anh. Anh hãy chuẩn bị 3 lá thư khác cho người CEO kế nhiệm nhé”.
Trong câu chuyện vui này, nếu anh CEO là người làm thuê chuyên nghiệp thì sau khi chuẩn bị 3 lá thư, anh ta vẫn có thể kiếm 1 vị trí CEO ở 1 công ty khác. Trường hợp xấu nhất, anh ta có thể chấp nhận các công việc thấp hơn công việc cũ, ví dụ như làm CEO công ty có quy mô nhỏ hơn, hoặc làm Phó Giám đốc. Nói chung anh ta có mất, nhưng không mất hết.
Còn nếu anh CEO này cũng là chủ doanh nghiệp của công ty đó, thì sau 9 tháng kinh doanh tệ hại, anh sẽ chẳng còn gì trừ một đống nợ để trả, những bài học lớn để nghiền ngẫm, và một sự thất vọng lớn mà anh cần phải vượt qua để tiếp tục sự nghiệp làm chủ của mình.
BẮT ĐẦU VỚI TƯ DUY ĐÚNG.
Làm thuê hay làm chủ không quan trọng.
Nhưng đừng khởi nghiệp vì thấy ai cũng khởi nghiệp.
Đừng khỏi nghiệp để tự hào cho rằng tôi đang dấn thân!
Hãy bắt đầu bằng tư duy đúng đắn! Tư duy của sự dấn thân không chịu an phận.
Và từ đó chọn ra những mục tiêu đúng, phù hợp như muốn làm giàu, muốn thể hiện thử thách bản thân, muốn tạo giá trị cho xã hội…
Tư duy đúng, mục tiêu đúng sẽ giúp ta vững bước trên đường dấn thân!
Các bạn có thể thấy khuôn mặt vui vẻ, ”nai tơ” của tôi ở hàng hai, giữa những nhà quản lý hàng đầu của Kodak châu Á TBD.
Hình 2: Sau 14 năm làm quản lý cho các Tập đoàn nước ngoài, 2 năm làm TGĐ công ty chứng khoán trong nước, đầu năm 2009, tôi quyết định khởi nghiệp với “Ý tưởng có thị trường” là Sàn Vàng Thế Giới. Chỉ sau 6 tháng, sàn Vàng Thế Giới đã vào top 3 của thị trường về giao dịch cùng với sàn vàng ngân hàng ACB, phố Walls. Khởi nghiệp đầu tiên này của tôi thành công lớn về ý tưởng kinh doanh, về chiến lược, về vận hành. Nhưng thất bại vì pháp lý. Đầu năm 2010, Thủ tướng CP lúc ấy đột ngột ra lệnh cấm tất cả các sàn vàng. Tôi sụp đổ, khóc mất 1 tuần, rồi lại bắt đầu với khởi nghiệp thứ hai: Chuỗi trung tâm Toán Tư duy Hoa Kỳ Mathnasium (toán A+)
Hình 3: Tôi và một số CEO ngành tài chính trong bài “Vượt bão thành công” của báo Nhịp Cầu Đầu Tư nhân ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10.
Hình này tôi thứ hai từ trái qua.
Thân ái,
Lâm Minh Chánh
Bài viết được tôi chia sẻ trên trang Facebook cá nhân ngày 09/07/2019.
Bạn nghĩ gì về sự dấn thân, về sự làm chủ với làm thuê. Comment thảo luận nhé: https://www.facebook.com/LamMinhChanh/posts/2320254174728727
Ban đầu dấn thân khởi nghiệp chỉ với mong muốn làm giàu và ko chịu an phận, áp đặt, nhưng càng dấn thân càng muốn chinh phục những thử thách mới và tạo ra được nhiều giá trị cho xã hội. Cảm ơn anh rất nhiều với những chia sẻ rất thực tế ạ!