Hơn nửa cuộc đời chú Ba mới nhận ra những điều này.
1. Không tận lý
Tranh luận không nhất thiết khi nào cũng cần tận cùng ép bằng được đúng sai. Mọi lý lẽ, kể cả chân lý cũng có tính tương đối. Tranh luận thể hiện quan điểm được rồi. Trừ một số lĩnh vực chuyên môn và khoa học, việc khăng khăng đi đến tận cùng đúng sai trong quan điểm nhiều lúc để bảo vệ cái tôi thay vì chân lý của vấn đề. Với người cầu thị chẳng cần phải tận lý họ mới hiểu. Ngược lại, người bảo thủ thì thế giới quan của họ đã blind hoàn toàn kể cả với chân lý.
“Mọi thứ trên đời đều tồn tại khách quan. Đẹp xấu, đúng sai là do mỗi người nhìn nhận. Anh nhìn nhận ra sao cuộc sống của anh là vậy. Cớ sao anh phải loay hoay tự buộc mình vào những góc nhìn đen tối?” (Daily Stoic)
Đừng tận ngôn
Phê bình nên giữ lại thể diện cho người khác có đường lui. Chỉ cần chút quan sát sự tẽn tò của đứa trẻ khi bị la mắng người lớn sẽ hiểu thể diện cá nhân cần được coi trọng thế nào. Lời nói có tính huỷ diệt sát thương hơn mọi thứ vũ khí.
Người nói lời đau lòng sẽ quên ngay. Người nghe có khi đau âm ỉ cả đời. Đừng tận ngôn chỉ vì nói cho thoả cơn giận nhất thời. Và cũng chẳng cần thiết phải truy tận chữ khi ai đó lỡ nói từ chưa chính xác. Ý tại ngôn ngoại, hiểu ý được rồi, bám chấp ngôn từ làm gì. Cố chấp ngôn từ và đáp trả ăn thua bằng lời cay nghiệt thực chất là biểu hiện của sự cố chấp, đâu đó gây ra do thiếu tự tin về bản thân dẫn đến nghĩ quá theo hướng tiêu cực (overthink).
“Kho báu quý giá nhất của một người trong giao tiếp là một cái lưỡi biết tiết chế” (Hesiod)
2. Tránh tận diệt
Quan sát các cuộc tỉ thí giữa những người đàn ông trượng phu, đôi bên luôn thể hiện sự mạnh mẽ quyết liệt. Nhưng họ sẽ dừng lại khi đối thủ đã ngã. Người xưa cũng nói rằng lấy ân trả oán oán được cởi, lấy oán trả oán oán càng dày thêm. Lấy ân trả oán có khi vẫn nhận lại oán, nhưng người lấy ân trả oán không phải vì điều đó mà thay đổi. Vũ trụ rất công bằng. Rồi điều an lành sẽ đến từ người khác bằng cách nào đó. Có câu nói rất hay rằng bạn đối xử với ai đó không phải vì họ là ai mà đơn giản vì bạn là ai.
“Người hiểu chuyện thường biết khi nào thì nên dừng lại. Họ không làm sự việc tồi tệ thêm, không có thói quen đổ lỗi cho ai về bất hạnh của mình. Họ quy kết hành động xấu xa của người khác như một định mệnh. Họ không bới móc lầm lỗi trong lời nói hay nét mặt của người khác. Họ tỉnh táo giải thích các sự việc diễn ra. Nhờ thế lỗi lầm dễ dàng hoá giải hơn. Trong chừng mực có thể, họ vẫn giữ được những ký ức tốt đẹp đã có về người gây lỗi lầm. Họ tỉnh táo không thay đổi nhận thức này trừ khi lỗi lầm nghiêm trọng và lặp đi lặp lại. Dù tổn thương ngang bằng ơn nghĩa, lòng tốt vẫn được lưu giữ trong tâm trí của họ”. (Letters on Ethics, Seneca)
Cuối cùng, giữ cho mình chút sự thật. Nói sự thật giữ lại một ít cho mình. Không có nghĩa là giấu diếm sự thật. Nhưng không phải cái gì cũng nói ra hết mới là thành thật. Người biết lắng nghe, chỉ cần nói vừa đủ họ sẽ tự biết rút ra điều còn lại. Còn người bảo thủ đã không muốn nghe, có nói hết, nói đi nói lại họ cũng chả thèm nghe.
Để biết thế nào là đủ học cả đời cũng không đủ.”
Sáng nay chú Ba cà phê vỉa hè (hình chụp) và đọc được bài rất hay, rất thấm của người bạn Sơn Đức Nguyễn.
Phải nói rằng, chú Ba hiện nay đã thay đổi nhiều so với trước đây.
Chú Ba vẫn thẳng thắn, vẫn nói sự thật, vẫn trình bày rõ quan điểm trắng đen, vẫn máu lửa nhưng đã giảm bớt: tận lý, tận ngôn, tật diệt. Bớt nhiều.
Nhưng chú Ba cũng sẽ không bao giờ đắc nhân tâm theo kiểu giả dối để thêm bạn bớt thù. Không bao giờ hèn, sợ mà nói sai sự thật.
Nhân tiện, có bạn nào góp ý gì cho chú Ba về vụ này thì cứ comment thoải mái nhen
Chú Ba “tiếp” theo đúng tinh thần của status.
Thân ái
Lâm Minh Chánh/ Chú Ba Tài Chính
Bài viết được đăng trên facbook cá nhân tôi ngày 7/5/2024: https://www.facebook.com/LamMinhChanh/posts/7570425206378238
